Neverovatno je koliko simbolike ima u tom oblačenju statue Đordana Bruna u Totijev dres  

Kada fudbaleri Rome igraju na Olimpijskom stadionu u Rimu, Frančesko Toti se najavljuje uz muziku iz filma „Gladijator". U gradu kao što je Rim nije teško mitologizovati nečiji lik i delo. Totija su Rimljani proglasili za osmog kralja, pored Romula i još šest drugih. Brigit Šenau pišući o proslavi Romine titule pre desetak godina, kada je oko milion Rimljana izašlo na ulice, pominje jedan banalan ali zanimljiv detalj: na Cvetnom trgu jedan navijač Rome je statui Đordana Bruna navukao Totijev dres.

Toti je istovremeno i zavodljivi gladijator i božanstvo. Mase na stadionima prihvataju današnji sport i njegovu beskrupuloznu borbu kao kodove nekadašnjeg viteštva. Njihovi heroji moraju da budu nemilosrdni, izdržljivi, da zrače odlučnošću i arogancijom. Toti, kao i drugi današnji bogovi i božanstva iz sporta, šou biznisa ili politike, podsećaju na nekadašnje antičke bogove. Oni su, naime, nesavršeni, po osobinama slični ljudima, često bez milosti, nepravedni i kapriciozni. Modernim božanstvima se, takođe, tolerišu svi ispadi, skandali i prljavštine. Evidentno, nivo svesti je još na nivou paganskog doba.

Rim je prozvan „večnim gradom". To je sentimentalizam koji impresionira turiste. Ruševine, Koloseum, Cirkus maksimus, bazilike, su stvari koje Rimu daju auru večnog grada i njegovu privlačnost. Naivni turisti a i građani Rima se dive starinama, arhitekturi, lukovima ni malo ne razmišljajući da su te arene gradile desetine hiljada robova i da su unutar njih bili priređivani spektakli koji predstavljaju krajnju perverziju ljudskosti. Unutar tih veličanstvenih zidina je prštala krv u čemu je ekscentrična publika uživala. Gladijatori i robovi su se krvoločno borili međusobno ili sa razjarenim životinjama, a život im je zavisio samo o volji publike.

Neverovatno je da u jednoj zemlji u kojoj se začela renesansa, kao osnova kasnijeg prosvetiteljstva, i koja je dala Da Vinčija, Galileja, Mikelanđela, Petrarku, zahvati jedna vrsta sportske kolektivne bigoterije u kojoj traže i izmišljaju nova božanstva i vitezove. To danas manje-više vredi za gotovo čitavu Evropu. Vrednosno istorijski porediti jednog univerzalnog genija kao što je Da Vinči sa jednim fudbalerom je u najmanju ruku neukusno i na to ne treba trošiti reči.

Plebs živi u duhu svojih novih heroja i bogova. Njih više zanima kako žive njihovi idoli, koji automobil voze, šta vole kod žena, nego citati nekog filozofa ili poeme pesnika. Narod se sistematski desenzibilizuje. Zašto biti ponosan na svoje slikare, aforiste, naučnike ili filozofe kada oni ne zrače imperatorskom snagom. Kultiviše se onaj deo istorije kada su drugi klecali pred snagom i veličinom nacije.

A koliko je u masama lako probuditi tu arhaičku svest i imperijalistički romantizam najbolje je pokazao dvadeseti vek. Hitler i Musolini su došli na vlast uz pomoć masa u kojima je probuđena istorijska megalomanija, osvajačke strasti i osećaj da pripadaju odabranom narodu. To se uvek dešava kad ljudi nisu u mogućnosti da se individualno ostvare kao ličnosti i onda pribegavaju kolektivnoj indetifikaciji i imperijalističkoj nostalgiji koja se danas sve više budi kod mnogih takozvanih velikih naroda.

Atina, u kojoj se razvijala demokratija, umetnost, arhitekrura, filozofija, pozorište izgubila je rat od militaristički organizovane Sparte. Sparta, u kojoj su decu bacali sa stene ako su za njih procenili da neće biti vrsni vojnici, pobedila je najnapredniju državu. Ova istorijska dihotmija Atina - Sparta je ostala kao nauk svim budućim imperijama. One države koje budu ulagale u vojsku i vojnu industriju, a svom plebsu servirali beskrupulozno nadmetanje, spartanske vrline, muskulativnost i pseudoviteške popularne junake, vladaće planetom.

Atina, kojoj su se divili i njeni osvajači, bila je osuđena da bude pod Spartom, Makedonijom ili da ima status rimske provincije. Sam Aleksandar Veliki, Makedonac, koje su Atinjani smatrali varvarima krenuo je u osvajačke ratove i helenizaciju sveta, tj širenje dostignuća grčke kulture, dakle pod istim onim izgovorom kojim je Napoleon navodno hteo da proširi dostignuća Francuske revolucije, skrivajući čiste imperijalističke ambicije. Opet, vraćajući se na mase, o Aleksandra Velikog se danas otimaju Grci, Bugari, Makedonci i Albanci, umesto da se stide što jedan beskrupulozni osvajač uopšte našao na stranicama njihove istorije.

U tome je suština. Zbog toga je narodu dat Toti i njemu slični, kao reinkarnacija imperatora i mitskih junaka, dok se istovremeno reafirmišu i recikliraju stari osvajači, kojima se pripisuju božanske odlike, ističe njihovo viteštvo, ratno-strateške sposobnosti i slično. Kako od ovih prvih medijska industrija svojom sofisticiranom tehnikom stvara moderne bogove, tako Holivud estetizuje i čak lirizuje ove druge, kao što je urađeno u ostvarenjima „Aleksandar Veliki", „Gladijator" ili „Troja".

I dok je Grčka gradila amfiteatre i gimnazijume, Rim je gradio koloseume i arene. Isto kao što su današnji gradovi mnogo ponosniji na svoje nove stadione nego na univerzitete i muzeje.

Stadioni su mesta na kojima dolazi do izražaja kolektivna snaga identiteta. Kroz sport i borbene discipline se uvek najbolje negovao spartanski duh i držanje mase daleko od kulture i knjige, bilo da je to bio carski Rim, Sparta, viktorijanska Engleska, nacistička Nemačka ili, danas, SAD. Zato se od današnjeg sportiste traži da gine i da „ostavi srce na terenu". Ta ratnička retorika na današnjim stadionima koji odišu kolektivnim zanosom i snagom nije nimalo slučajna. Treba samo pogledati ikonografiju, napise i tonove kada igraju reprezentacije Nemačke i Engleske jedna protiv druge, a da ne govorimo o nekim drugim nacijama koji imaju još otvorene istorijske račune. Čak i miroljubivi Nordijci, kada recimo igra reprezentacija Norveške, na stadione dolaze sa starim vikinškim kacigama sa rogovima.

Neverovatno je koliko simbolike ima u tom oblačenju Đordana Bruna u Totijev dres, pa makar to bio samo nepromišljen gest ekscentričnog navijača. To uglavnom sve govori o vremenu u kom živimo. Istinskim velikanima istorije oblače dresove fudbalera.

* autor je fudbaler Burse i bivši reprezentativac Srbije

Ivan Ergić